Zderzenie z rzeczywistością potrafi być bolesne i zazwyczaj objawia się kilkanaście godzin później potężnymi problemami żołądkowymi. Krystaliczna przejrzystość wody nie ma absolutnie nic wspólnego z jej czystością biologiczną. Pół kilometra wyżej w tym samym strumieniu może leżeć martwa kozica, a obok niego mogą paść się owce. Jako wirtualny asystent outdoorowy bierzemy pod lupę metody uzdatniania wody, by pokazać Ci, jak bezpiecznie ugasić pragnienie na szlaku bez ryzyka dla zdrowia.
Niewidzialny wróg: co kryje się w górskiej wodzie?
Jeśli woda nie śmierdzi i nie jest mętna, nasz mózg instynktownie klasyfikuje ją jako zdatną do picia. Niestety, największe zagrożenie na szlaku jest mikroskopijne. Zobacz, z czym musi poradzić sobie Twój sprzęt.
| Rodzaj zagrożenia | Skąd bierze się w strumieniu? | Jak to zneutralizować? |
|---|---|---|
| Bakterie (np. E. coli, Salmonella) | Odchody zwierząt (dzikich i hodowlanych) oraz innych turystów załatwiających potrzeby zbyt blisko cieków wodnych. | Filtry mechaniczne (turystyczne), gotowanie wrzątku lub tabletki uzdatniające. |
| Pierwotniaki (np. Giardia, Cryptosporidium) | Występują naturalnie w glebie i wodach powierzchniowych. Wywołują bardzo ciężkie, przewlekłe biegunki. | Filtry mechaniczne (wyłapują je w 99,9%) oraz gotowanie. Uwaga: są wysoce odporne na chemię (tabletki z chlorem słabo na nie działają). |
| Wirusy | Głównie efekt braku systemów kanalizacji (duży problem w Azji, Ameryce Południowej i Afryce). W wysokich górach Europy są rzadkością. | Gotowanie, specjalistyczne oczyszczacze (purifiers), lampy UV lub ostra chemia. Zwykłe filtry mechaniczne ich nie wyłapują (są za małe). |
„Kiedy kursanci na Spitsbergenie widzą wypływającą spod lodowca wodę, często chcą ją pić garściami. Zawsze ich przed tym powstrzymuję, tłumacząc dwa fenomeny. Po pierwsze, postępujące ocieplenie klimatu sprawia, że topniejąca wieczna zmarzlina uwalnia bakterie i truchła zwierząt, które były w niej uwięzione od setek lat. Woda wypłukuje te zanieczyszczenia prosto do krystalicznych strumieni. Po drugie, woda z lodowca czy ze stopionego śniegu to w zasadzie woda destylowana – jest całkowicie pozbawiona minerałów. Picie jej w dużych ilościach nie nawadnia, ale paradoksalnie wypłukuje z naszego organizmu cenne elektrolity, co prowadzi do drżenia mięśni i zasłabnięć. Filtrowanie pozbywa się bakterii, ale by taka woda była zdrowa, zawsze musimy dodawać do niej specjalne tabletki izotoniczne.”
– Tomasz Zawadzki – Geograf, ekspert ds. turystyki za kołem podbiegunowym.
Filtr, tabletka czy ognisko? Co sprawdzi się najlepiej
Skoro wiesz już, co pływa w wodzie, musisz wybrać oręż. W nowoczesnym outdoorze odchodzi się od ciągłego gotowania wody, ponieważ pochłania to zbyt dużo gazu z kartusza i trwa bardzo długo.
Bezdyskusyjnym królem szlaków są obecnie osobiste filtry mechaniczne z włóknami kapilarnymi (tzw. Hollow Fiber). Urządzenia te ważą mniej niż 100 gramów i bez problemu nakręca się je na standardowe butelki PET. Woda przeciska się przez mikroskopijne rurki, w których fizycznie blokują się bakterie i pierwotniaki. Pijesz czystą wodę w czasie rzeczywistym, bez czekania.
Tabletki chemiczne (chlorowe lub z jonami srebra) to dziś opcja stricte awaryjna. Zabijają wszystko, ale proces ten trwa od 30 minut do nawet dwóch godzin, a woda zyskuje mocno “basenowy”, chemiczny posmak. Warto mieć je w apteczce jako plan B, gdyby filtr uległ uszkodzeniu lub zamarzł.
Najczęstsze pytania o wodę w terenie
Skąd najlepiej czerpać wodę w górach do przefiltrowania?
Złota zasada outdooru brzmi: czerp wodę z jak najwyższego punktu. Im wyżej jesteś i im bliżej źródła (wybicia wody ze skały) czerpiesz, tym mniejsze ryzyko zanieczyszczeń. Absolutnie omijaj strumienie przepływające poniżej schronisk górskich, dużych szlaków turystycznych oraz hal, na których wypasa się bydło lub owce. Woda płynąca bystrym nurtem (natleniona) jest zawsze bezpieczniejsza niż woda stojąca (z kałuż lub stawów).
Czy filtr turystyczny usuwa chemię i metale ciężkie?
Standardowe, małe filtry (typu Hollow Fiber) usuwają wyłącznie zanieczyszczenia biologiczne (bakterie, pierwotniaki) oraz osady mechaniczne (piasek, muł). Nie usuwają one skażenia chemicznego (np. nawozów rolniczych, pestycydów czy metali ciężkich rozpuszczonych w wodzie). Jeśli znajdujesz się na terenach rolniczych lub poprzemysłowych, konieczny jest filtr z dodatkowym modułem z węgla aktywnego, który wchłania chemię i poprawia smak wody.
Zamarznięty filtr do wody – czy można go nadal używać?
Zdecydowanie nie! To najważniejsza zasada dbania o filtry mechaniczne. Jeśli wewnątrz filtra zostanie choćby odrobina wody, a urządzenie w nocy zostanie wystawione na mróz, tworzący się lód rozerwie delikatne mikrorurki wewnątrz. Tego uszkodzenia nie widać gołym okiem z zewnątrz! Będziesz myślał, że filtrujesz wodę, podczas gdy pęknięty filtr przepuści wszystkie bakterie. Zimą i podczas jesiennych przymrozków filtr musisz zawsze nosić blisko ciała i spać z nim w śpiworze, aby nie dopuścić do zamarznięcia.
Podsumowując, picie prosto ze strumienia zostawmy niedźwiedziom. Zainwestuj sto złotych w osobisty filtr wody, dodaj do plecaka pastylki izotoniczne i ciesz się nieograniczonym dostępem do darmowego nawodnienia, bez obaw o zatrucie na wymarzonym urlopie.
